MP Board Class 8th Sanskrit Solutions विविधप्रश्नावलिः 3

Madhya Pradesh Board Class 8 Sanskrit Solutions विविधप्रश्नावलिः 3

By StudyEducation




प्रश्न 1.
प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तरं लिखत (प्रश्नों के एक शब्द में उत्तर लिखो-)
(क) काव्येषु किं रम्यम्? (काव्यों में क्या सुन्दर है?)
उत्तर:
नाटकम्। (नाटक)

ख) दुष्यन्तशकुन्तलयोः पुत्रस्य किं नाम? (दुष्यन्त और शकुन्तला के पुत्र का क्या नाम है?)
उत्तर:
भरतः। (भरत)

(ग) कर्मणां लेखनं कस्य पार्वे अस्ति? (कर्मों का लेखा किसके पास है?)
उत्तर:
चित्रगुप्तस्य। (चित्रगुप्त के)

(घ) विक्रमादित्यः नगरभ्रमणसमये किं दृष्टवान्? (विक्रमादित्य ने नगर भ्रमण के समय क्या देखा?)
उत्तर:
रुग्णम्। (रोगी को)

(ङ) नर्मदा कस्मात् स्थानात प्रादुर्भवति? (नर्मदा किस स्थान से निकलती है?)
उत्तर:
अमरकण्टकपर्वतात्। (अमरकण्टक पर्वत से)

(च) कस्याः नाम रेवा? (किसका नाम रेवा है?)
उत्तर:
नर्मदायाः। (नर्मदा का)

(छ) कः सर्वत्र पूज्यते? (कौन सभी जगह पूजे जाते हैं?)
उत्तर:
विद्वान्। (विद्वान्)

(ज) कस्मात् परं सुखं नास्ति? (किससे बढ़कर सुख नहीं है?)
उत्तर:
ज्ञानात्। (ज्ञान से)

(झ) कम्बलवन्तं किंन बाधते? (कम्बल वाले को क्या परेशान नहीं करती है?)
उत्तर:
शीतम्। (ठण्ड)

(ञ) करिणां कुलं को हन्ति? (हाथियों के समूह को कौन मारता है?)
उत्तर:
सिंह। (शेर)

(ट) हट्टः कस्मिन् दिवसे भवति? (हाट किस दिन होती है?)
उत्तर:
मङ्गलवासरे। (मंगलवार को)

(ठ) विक्रेतारः कुत्र आपणान् आयोजयन्ति? (दुकानदार कहाँ दुकानों को लगाते हैं?)
उत्तर:
वृक्षच्छायायाम्। (पेड़ की छाया में)

(ड) इन्दिरायाः भाषणानि कीदृशानि आसन्? (इन्दिरा के भाषण कैसे थे?)
उत्तर:
ऊर्जस्वलानि। (तेजस्वी)

(ढ) इन्दिरा कुत्र भारतीयसेनाम् प्रेषितवती? (इन्दिरा ने भारतीय सेना को कहाँ भेजा?)
उत्तर:
बङ्गलादेशम्। (बांग्लादेश में)

प्रश्न 2.
प्रश्नानाम् एकवाक्येन उत्तरं लिखत(प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखो-)
(क) अस्माकं देशस्य नाम ‘भारतवर्षः’ इति कथम् प्रसिद्धम्? (हमारे देश का नाम ‘भारतवर्ष’ कैसे प्रसिद्ध हुआ?)
उत्तर:
भरतस्य नाम्ना एव अस्माकं देशस्य नाम “भारतवर्षः” इति प्रसिद्धम्। (भारत के नाम से ही हमारे देश का नाम ‘भारतवर्ष’ प्रसिद्ध हुआ।)

(ख) कालिदासेन विरचितानां नाट्यग्रन्थानां नामानि लिखत। (कालिदास के द्वारा रचित नाट्य ग्रन्थों के नाम लिखो।)
उत्तर:
कालिदासेन विरचितानां नाट्यग्रन्थानां नामानि मालविकाग्निमित्रम्, विक्रमोर्वशीयम्, अभिज्ञानशाकुन्तलम् चेति सन्धि। (कालिदास के द्वारा रचित नाट्य ग्रन्थों के नाम मालविकाग्निमित्र, विक्रमोर्वशीय और अभिज्ञानशाकुन्तल हैं।)

(ग) कर्मतपस्ययोः कः भेदः? (कर्म और तपस्या में क्या भेद है?)
उत्तर:
“कर्मणः स्थानम् भिन्नम् परं तपस्या स्वर्गप्राप्तेः साधनम्” इति कर्मतपस्ययोः भेदः। (“कर्म का स्थान भिन्न है परन्तु तपस्या स्वर्ग प्राप्ति का साधन है” ऐसा कर्म और तपस्या का भेद है।)

(घ) विक्रमादित्यः लोके कथम् प्रसिद्ध? (विक्रमादित्य संसार में क्यों प्रसिद्धः है?)
उत्तर:
विक्रमादित्यः लोके सत्कर्मणा एव प्रसिद्धः। (विक्रमादित्य संसार में सत्कर्म से ही प्रसिद्ध हैं।)

(ङ) धूमधारजलप्रपातः कुत्र अस्ति? (धुंआधार झरना कहाँ है?)
उत्तर:
धूमधारजलप्रपात: भेड़ाघाटनामके स्थाने अस्ति। (धुंआधार झरना भेड़ाघाट नामक स्थान पर है।)

(च) बन्धैः के लाभाः? (बाँधों से क्या लाभ हैं?)
उत्तर:
बन्धैः विद्युतत्पादनम्, भूमिसेचनम्, जलपरिवहनम्, अभयारण्यनिर्माणम्, पर्यटनस्थलनिर्माणम् इत्यादयो विविधलाभाः। (बाँधों से बिजली उत्पादन, भूमि का सींचना, जल परिवहन, अभयारण्य का निर्माण, पर्यटन स्थल का निर्माण इत्यादि विभिन्न लाभ हैं।)

(छ) दुर्लभं वचः किम्? (दुर्लभ वाणी क्या है?)
उत्तर:
हितं मनोहारि च दुर्लभं वचः। (हितकारी और मनोहारी वाणी दुर्लभ है।)

(ज) किं न अन्विष्यति किञ्च मृग्यते? (क्या नहीं खोजता है, क्या खोजा जाता है?)
उत्तर:
रत्नं न अन्विष्यति तत् च मृग्यते। (रत्न नहीं खोजता है और वह ही खोजा जाता है।)

(झ) शङ्करम् पतितं दृष्ट्वा पार्वती कीदृशी भवति? (शंकर को गिरा हुआ देखकर पार्वती कैसी होती है?)
उत्तर:
शङ्करम् पतितं दृष्ट्वा पार्वती हर्षनिर्भरा भवति। (शंकर को गिरा हुआ देखकर पार्वती प्रसन्न होती है।)

(ञ) काशीतलवाहिनी का? (काशी की सतह पर बहने वाली कौन है?)
उत्तर:
काशीतलवाहिनी गङ्गा। (काशी की सतह पर बहने वाली गंगा है।)

(ट) पञ्च शाकानां नामानि लिखत। (पाँच सब्जियों के नाम लिखो।)
उत्तर:
पञ्च शाकानां नामानि आलुकम्, पलाण्डुः, कूष्माण्डम्, शिम्बाम् मूलिका च इति सन्ति। (पाँच सब्जियों के नाम आलू, प्याज, कद्दू, सेम और मूली हैं।)

(ठ) पञ्चानाम् अन्नानां नामानि लिखत। (पाँच अन्नों के नाम लिखो।)
उत्तर:
पञ्चानाम् अन्नानां नामानि गोधूमाः, चणकाः, यवाः, तण्डुलानि द्विदलानि च इति सन्ति। (पाँच अन्नों के नाम गेहूँ, चना, जौ, चावल और दाल हैं।)

(ड) दिवङ्गतापि का अस्माकं कृते वर्तमानेवास्ति? (मरकर भी हमारे लिए कौन उपस्थित ही है?)
उत्तर:
दिवङ्गतापि इन्दिरा अस्माकं कृते वर्तमानेवास्ति। (मरकर भी इन्दिरा हमारे लिए उपस्थित ही है।)

(ढ) इन्दिरायाः समाधिस्थलं केन नाम्ना प्रसिद्धमस्ति? (इन्दिरा का समाधि स्थल किस नाम से प्रसिद्ध है?)
उत्तर:
इन्दिरायाः समाधिस्थलं ‘शक्तिस्थलम्’ इति नाम्ना प्रसिद्धमस्ति। (इन्दिरा का समाधिस्थल ‘शक्तिस्थल’ नाम से प्रसिद्ध है।)

प्रश्न 3.
रेखांकितपदम् आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत(रेखांकित शब्द के आधार पर प्रश्न निर्माण करो-)
(क) कालिदासस्य उपमा विश्वप्रसिद्धा। (कालिदास की उपमा विश्व प्रसिद्ध है।)
उत्तर:
कस्य उपमा विश्वप्रसिद्धा? (किसकी उपमा विश्वप्रसिद्ध है?)

(ख) तेन मेघदूतं विरचितम्। (उनके द्वारा मेघदूत रचित है।)
उत्तर:
केन मेघदूतं विरचितम्? (किनके द्वारा मेघदूत रचित है?)

(ग) मेघः दूतरूपेण अलकापुरीं गच्छति। (मेघ दूत के रूप में अलकापुरी जाता है।)
उत्तर:
कः दूतरूपेण अलकापुरी गच्छति? (कौन दूत के रूप में अलकापुरी जाता है?)

(घ) तत्रैव यमलोकस्य दृश्यं दर्शितवान्। (वहीं यमलोक का दृश्य दिखाया।)
उत्तर:
कुत्र यमलोकस्य दृश्यं दर्शितवान्? (कहाँ यमलोक का दृश्य दिखाया?)

(ङ) यमराजः दूतान् पृच्छति। (यमराज दूतों से पूछता है।)
उत्तर:
यमराजः कान् पृच्छति? (यमराज किनसे पूछता है?)

(च) राज्ञः धर्मः प्रजापालनम्। (राजा का धर्म प्रजापालन है।)
उत्तर:
कस्य धर्मः प्रजापालनम्। (किसका धर्म प्रजापालन?)

(छ) पुराणेषु नर्मदायाः वर्णनम् अस्ति। (पुराणों में नर्मदा का वर्णन है।)
उत्तर:
केषु नर्मदायाः वर्णनम् अस्ति? (किनमें नर्मदा का वर्णन है?)

(ज) विद्वान् सर्वत्र पूज्यते।। (विद्वान् सर्वत्र पूजे जाते हैं।)
उत्तर:
कः सर्वत्र पूज्यते? (कौन सर्वत्र पूजे जाते हैं?)

(झ) नास्ति ज्ञानात् परं सुखम्। (ज्ञान से बढ़कर सुख नहीं है।)
उत्तर:
नास्ति कस्मात् परं सुखम्? (किससे बढ़कर सुख नहीं है?)

प्रश्न 4.
कोष्ठकात् उचितानि पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत (कोष्ठक से उचित शब्द चुनकर रिक्त स्थान भरो-)
(क) प्रवर्तताम् ……….. पार्थिवः। (स्वहिताय/प्रकृतिहिताय)
(ख) सर्वः ……… नन्दतु। (अन्यत्र/सर्वत्र)
(ग) सर्वो ……….. पश्यतु। (भद्राणि/अभद्राणि)
(घ) विक्रमादित्यस्य समीपे एकः ………. तपस्यारतः आसीत्। (महात्मा/दुरात्मा)
(ङ) वने सः कठिनां ………. आरब्धवान्। (तपस्याम्/दिनचर्याम्)
(च) नर्मदायाः अपरं नाम ………. अस्ति। (भागीरथी/मेकलसुता)
(छ) नर्मदानदी ……….. जीवनदायिनी इति कथ्यते। (उत्तरप्रदेशस्य/मध्यप्रदेशस्य)
(ज) ……….. सर्वत्र वै धनम्। (शीलं/स्वर्णम्)
उत्तर:
(क) प्रकृतिहिताय
(ख) सर्वत्र
(ग) भद्राणि
(घ) महात्मा
(ङ) तपस्याम्
(च) मेकलसुता
(छ) मध्यप्रदेशस्य
(ज) शीलम्।

प्रश्न 5.
उचित योजयत(उचित को जोड़ो-)

उत्तर:
(क) → (ii)
(ख) → (i)
(ग) → (iv)
(घ) → (iii)
(ङ) → (vi)
(च) → (v)

प्रश्न 6.
शुद्धवाक्यानां समक्षम् ‘आम्’ अशुद्धवाक्यानां। समक्षं ‘न’ इति लिखत
(शुद्ध वाक्यों के सामने ‘आम्’ (हाँ) और अशुद्ध वाक्यों के सामने ‘न’ (नहीं) लिखो-)
(क) मेघदूते नर्मदायाः वर्णनं नास्ति।
(ख) रेवा नर्मदायाः अपरं नाम अस्ति।
(ग) कालिदासस्य उपमा विश्वप्रसिद्धा अस्ति।
(घ) गणनाप्रसङ्गे कालिदासः अनामिकाधिष्ठतिः अस्ति।
(ङ) विद्वान सर्वत्र न पूज्यते।
(च) आज्ञा गुरूणाम् ह्यविचारणीया।
उत्तर:
(क) आम्
(ख) आम्
(ग) आम्
(घ) न
(ङ) न
(च) आम्

प्रश्न 7.
अपेक्षितम् पदपरिचयं लिखत(पूछे गये शब्द का परिचय लिखो-)
उत्तर:

प्रश्न 8.
भिन्नप्रकृतिकं शब्दं चिनुत(भिन्न प्रकृति के शब्द को चुनो-)
(क) अत्र, तत्र, सर्वत्र, मित्रम्।
(ख) श्रोतुम्, गन्तुम्, धेनुम्, ज्ञातुम्।
(ग) रामायणम्, पुराणम्, कालिदासः, महाभारतम्।
(घ), अभिज्ञानशाकुन्तलम्, मालविकाग्निमित्रम्, विक्रमोर्वशीयम्, मेघदूतम्।
(ङ) छात्रः, सीता, गीता, शिक्षिका।
उत्तर:
(क) मित्रम्
(ख) धेनुम्
(ग) कालिदासः
(घ) मेघदूतम्
(ङ) छात्रः।


📚 All Chapters:

Comments

Post a Comment