संस्कृत सुरभिः Solution विविधप्रश्नावलिः 1 Class 7 MP Board
Madhya Pradesh Board Class 7 Sanskrit Solutions विविधप्रश्नावलिः 1
By StudyEducation
प्रश्न 1.
प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में लिखो
(क) महतां किम् धनम्? [महापुरुषों का धन क्या होता है?]
उत्तर:
मानः
(ख) अपाठितः बाल: कुत्र न शोभते? [अशिक्षित बालक कहाँ शोभा नहीं पाता है?]
उत्तर:
सभामध्ये
(ग) शारदामठं कस्यां दिशि अस्ति? [शारदामठ किस दिशा में है?
उत्तर:
पश्चिमदिशि
(घ) द्वावपि अग्रजौ कुतः गृहं प्रत्यागच्छताम्? [दोनों बड़े भाई कहाँ से घर को लौट आये?]
उत्तर:
इन्दौरनगरात्
(ङ) जगद्गुरुः कः आसीत्? [जगद्गुरु कौन थे?
उत्तर:
शङ्कराचार्य
(च) सप्ताहे कति दिनानि भवन्ति? [सप्ताह में कितने दिन होते हैं?]
उत्तर:
सप्तदिनानि
(छ) सिंहः कूपस्य जले किम् अपश्यत्? [सिंह ने कुएँ के जल में क्या देखा?]
उत्तर:
स्वप्रतिबिम्बम्
(ज) प्रयत्नादयोग्याः कीदृशाः भवन्ति? [प्रयत्न से अयोग्य कैसे हो जाते हैं?]
उत्तर:
योग्याः।
प्रश्न 2.
एक वाक्य में उत्तर लिखो
(क) के मानम् इच्छन्ति? [कौन सम्मान चाहते हैं?]
उत्तर:
उत्तमजना: मानम् इच्छन्ति। [उत्तम श्रेणी के व्यक्ति सम्मान चाहते हैं।।]
(ख) विद्यार्थी किं न प्राप्नोति? [विद्यार्थी क्या नहीं प्राप्त करते हैं?]
उत्तर:
विद्यार्थी सुखम् न प्राप्नोति। [विद्यार्थी को सुख प्राप्त नहीं होता।]
(ग) कः कस्य एकतायाः मूलाधारः? [कौन किसकी एकता का मूल आधार है?]
उत्तर:
धर्मः भारतस्य एकतायाः मूलाधारः। [धर्म भारत की एकता का मूल आधार है।]
(घ) आञ्चलिकविज्ञानकेन्द्रं कुत्र अस्ति? [आञ्चलिक विज्ञान केन्द्र कहाँ है?]
उत्तर:
आञ्चलिक विज्ञान केन्द्रं भोपालनगरे अस्ति।
(ङ) कर्मवती के रक्षासूत्रं प्रेषितवती? [कर्मवती ने किसके लिए रक्षासूत्र भेजा?]
उत्तर:
कर्मवती हुमायूँ नामाख्यं मुगलशासकं रक्षासूत्रं प्रेषितवती। [कर्मवती ने हुमायूँ नामक मुगलशासक के लिए राखी भेजी थी।]
(च) शङ्कराचार्यस्य चत्वारः शिष्याः के? [शंकराचार्य के चार शिष्य कौन थे?]
उत्तर:
शङ्कराचार्यस्य प्रथम शिष्यः सुरेश्वराचार्यः, द्वितीयः शिष्य हस्तामलकः, तृतीय शिष्यः त्रोटकाचार्यः, चतुर्थः शिष्यः पद्मपादः इति।
[शंकराचार्य के प्रथम शिष्य सुरेश्वराचार्य, द्वितीय शिष्य हस्तामलक, तीसरे शिष्य त्रोटकाचार्य और चौथे शिष्य पद्मपाद थे।]
(छ) चन्द्रः कदा पूर्णतां प्राप्नोति? [चन्द्रमा पूर्णता को कब प्राप्त करता है?]
उत्तर:
चन्द्रः पूर्णिमायां पूर्णतां प्राप्नोति।
(ज) अस्माभिः कः विधेयः? [हमें क्या करना चाहिए?]
उत्तर:
अस्माभिः पुनः पुनः प्रयत्नः विधेयः।
प्रश्न 3.
कोष्ठक से उचित शब्दों को चुनकर रिक्त स्थानों को पूरा करो
(क) विद्यार्थिनः कुतः ………….। (दुःखम्/सुखम्)
(ख) वृश्चिकस्य विषं ………….। (दन्ते/पुच्छे)
(ग) ज्योतिर्मठं ……….. दिशायाम् अस्ति।(उत्तर दक्षिण)
(घ) भोपालस्य सरोवरे जनाः ………….. कुर्वन्ति। (नौकाविहारं/भ्रमणं)
(ङ) सर्वे तूष्णी …………। (भवतु/भवन्तु)
(च) वर्षागीतानि गायन्ति …………..। (गायकः/ गायकाः)
(छ) शुक्लपक्षे ………… तिथिः भवति। (अमावस्या/पूर्णिमा)
उत्तर:
(क) सुखम्
(ख) पुच्छे
(ग) उत्तर
(घ) नौकाविहारम्
(ङ) भवन्तु
(च) गायकाः
(छ) पूर्णिमा।
प्रश्न 4.
अधोलिखित शब्दों के विलोम लिखो
(क) गुणः
(ख) धैर्यम्
(ग) सत्यम्
(घ) केतुम्
(ङ) कठोरः
(च) विज्ञः।
उत्तर:
(क) दुर्गुणः
(ख) अधैर्यम्
(ग) अनृतम्
(घ) विक्रेतुम्
(ङ) मृदुः
(च) अविज्ञः।
प्रश्न 5.
शब्दों के समानार्थक शब्द लिखो-
(क) माता
(ख) वनम्
(ग) मनोहरम्
(घ) परिश्रमः।
उत्तर:
(क) जननी
(ख) अरण्यम्
(ग) आकर्षकम्
(घ) प्रयत्नः।
प्रश्न 6.
सन्धि विच्छेद करो-
(क) विद्यैव
(ख) परोपकारः
(ग) महौषधिः
(घ) महेशः
(ङ) ज्येष्ठाषाढयोः।
उत्तर:
(क) विद्या + एव
(ख) पर + उपकारः
(ग) महा + औषधिः
(घ) महा + ईशः
(ङ) ज्येष्ठ + आषाढयोः।
प्रश्न 7.
सन्धि करो-
(क) द्वौ + अपि
(ख) विद्या + आलयः
(ग) नृत्यन्ति + अपि
(घ) सत् + चित्।
उत्तर:
(क) द्वावपि
(ख) विद्यालयः
(ग) नृत्यन्त्यपि
(घ) सच्चित्।
प्रश्न 8.
अर्थ के अनुसार जोड़ो

उत्तर:
(क) → (2)
(ख) → (1)
(ग) → (4)
(घ) → (3)
प्रश्न 9.
धातु रूपों के सामने धातु, लकार, पुरुष और वचन लिखो
(क) आसीत्
(ख) करिष्यामः
(ग) अकुर्वन्
(घ) भवति
(ङ) लभन्ते
(च) नृत्यतः।
उत्तर:
(क) अस्-अन्य पुरुष-लङ्-एकवचन।
(ख) कृ-उत्तम पुरुष-लुट्-बहुवचन।
(ग) कृ-अन्य पुरुष-लङ्-बहुवचन।
(घ) भू-अन्य पुरुष-लट्-एकवचन।
(ङ) लभ्-अन्य पुरुष-लट्-बहुवचन।
(च) नृत्-अन्य पुरुष-लट्-द्विवचन।
प्रश्न 10.
शुद्ध शब्द लिखो
(क) विशेषः-विषेशः
(ख) अत्याधिकम्-अत्यधिकम्
(ग) रवीन्द्रः-रविन्द्रः
(घ) उपर्युक्तः-उपरोक्तः
(ङ) कालिदासः-कालीदासः।
उत्तर:
(क) विशेषः
(ख) अत्यधिकम्
(ग) रवीन्द्रः
(घ) उपर्युक्तः
(ङ) कालिदासः।
प्रश्न 11.
श्लोक की पूर्ति करो
(1) प्रयत्नेन ………. समुद्रं ………. , प्रयत्नेन वीराः ………… लङ्घयन्ति, …………. विज्ञाः वियति ………… , प्रयत्नः ………. , ……….. विधेयः।
(2) सुखार्थी चेत् ……….. त्यजेत्, विद्यार्थी ……….. सुखं ………. , सुखार्थिनः विद्या ………… , विद्यार्थिनः ……….. कुतः।
उत्तर:
(1) धीरा, तरन्ति, गिरीन्, प्रयत्नेन, उत्पतन्ति, विधेयः, प्रयत्नः।
(2) विद्या, चेत्, त्यजेत्, त्यजेत्, सुखम्।
📚 All Chapters:
- Chapter 1 चत्वारि धामानि
- Chapter 2 कालबोध:
- Chapter 3 बलाद् बुद्धिर्विशिष्यते
- Chapter 4 चाणक्यवचनानि
- Chapter 5 रक्षाबन्धनम्
- Chapter 6 प्रयत्नो विधेयः
- Chapter 7 भोपालनगरम्
- Chapter 8 गुरुगोविन्दसिंहः
- Chapter 9 ग्रामजीवनम्
- Chapter 10 महर्षिः पाणिनिः
- Chapter 11 अमरवाणी संस्कृतभाषा
- Chapter 12 प्रहेलिकाः
- Chapter 13 सौरमण्डलम्
- Chapter 14 लोकमान्यतिलकः
- Chapter 15 मत्स्यत्रयकथा
- Chapter 16 प्राचीन-भारतीय-वैज्ञानिकाः
- Chapter 17 राज्ञी दुर्गावती
- Chapter 18 सुभाषितानि
- Chapter 19 देशहिताय
- Chapter 20 योगः स्वास्थ्यस्य साधनम्
- Chapter 21 सूक्तयः
- विविधप्रश्नावलिः 1
- विविधप्रश्नावलिः 2
- विविधप्रश्नावलिः 3
Comments
Post a Comment